ŞEKER KURUMU

2004 YILI FAALİYET RAPORU 

İÇİNDEKİLER

        KISALTMALAR                                        I

        TABLOLAR                                               II

Birinci Bölüm

KURUMSAL YAPI, KURULUŞ VE İŞLEYİŞ

1.1.    YASAL STATÜ

1.2.    AMAÇ VE GÖREVLERİ

1.2.1.            Amaç

1.2.2.            Görev ve Yetkiler

1.2.2.1.         Kurum Başkanının Görev ve Yetkileri

1.3.    İDARİ YAPI

1.3.1.            Kurul

1.3.2.            Hizmet Birimleri

İkinci  Bölüm

ŞEKER SEKTÖRÜNÜN DÜNYA’DA VE TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

2.1.    DÜNYA’DA ŞEKER DURUMU

2.1.1.             Politikalar

2.1.2.             Üretim

2.1.3.             Fiyatlar

2.1.3.1.          Şeker Fiyatları

2.1.3.2           AB Pancar ve Pancar Şekeri Fiyatları

2.1.3.3           Mısır ve NBŞ (HFCS) Fiyatları

2.1.4.             Dünya Şeker Sektörünün Gelecekteki Durumu

2.2.    TÜRKİYE’DE ŞEKER POLİTİKALARI VE ŞEKER REJİMİ

2.2.1.             Politikalar

2.2.2.             Kapasiteler

2.2.3              Üretim ve Satış Durumu

2.2.4.             Fiyatlar

2.2.4.1           Pancar Şekeri ve NBŞ Fiyatları

2.2.4.2           Pancar ve Mısır Alım Fiyatları

2.2.4.2.1        Pancar Alım Fiyatı

2.2.4.2.2        Mısır Alım Fiyatı

2.2.5.             Şeker Dış Ticareti

2.2.5.1           Pancar Şekeri ve NBŞ İhracatı

2.2.5.2           Pancar Şekeri ve NBŞ İthalatı

Üçüncü  Bölüm

2004 YILI FAALİYETLERİ

3.1.    UYGULAMA

3.1.1.            Yönetmelik ve Yönergeler

3.1.2.            Kurul Kararları

3.1.2.1.         Kota Belirlme Çalışmaları

3.1.2.2.         Bütçe

3.1.2.3.         İdari Para Cezaları

3.1.2.4.         Şeker Dış Ticareti ile İlgili Düzenlemeler

3.1.2.4.1       Koruma Önlemleri

3.1.2.4.2       Eşyanın Kıymeti

3.1.2.4.3       Dahilde İşleme Rejimi Kapsamında Şekerli Ürün İhracatı

3.1.2.4.4       Şeker İhracatı ve İhraç Ön İzinleri

3.1.2.5          Diğer Kurul Kararları

3.1.2.6          Diğer Çalışmalar

3.1.2.6.1       AB’ye Uyum Çalışmaları ve DTÖ

3.1.2.6.2       Uluslararası Anlaşmalar

3.1.2.6.3       Tanıtım Faaliyetleri

3.1.2.6.4       Araştırma Faaliyetleri

3.1.2.6.5       Devam Eden Düzenleme Çalışmaları

3.2.    DENETİM

3.2.1.            Şeker Kurumu’nun Denetimi

3.2.2.            Şirketlerin İzleme ve Denetimi

3.2.2.1          İzleme Çalışmaları

3.2.2.2          Denetim Çalışmaları

3.3.    DAVALAR

3.3.1.            Kurum İşlemleri Aleyhine açılan Davalar

3.4.    GENEL MALİ DURUM

EKLER

            Mevzuat                

            Organizasyon Şemaları

            2004 Yılı Bilançosu

            2004 Yılı Gelir Gider Tablosu

KISALTMALAR

   TABLOLAR

Tablo 2.1: Dünya Pancar ve Kamış Şekeri Üretimi...................................................................... 7

Tablo 2.2: Avrupa Birliği Şeker Üretimi...................................................................................... 8

Tablo 2.3: Avrupa Birliği Şeker Üretimi ve Kotaları..................................................................... 9

Tablo 2.4: Dünya HFCS Üretimi ............................................................................................. 10

Tablo 2.5: Beyaz Şeker Borsa Fiyatları..................................................................................... 11

Tablo 2.6: Ham Şeker Borsa Fiyatları....................................................................................... 12

Tablo 2.7: Avrupa Birliği Pancar ve Şeker Fiyatları.................................................................... 13

Tablo 2.8: Dünyada NBŞ (HFCS) ve Mısır Fiyatları.................................................................. 14

Tablo 2.9: Pancar Şekeri ve NBŞ  Üretim Kapasiteleri.............................................................. 28

Tablo 2.10: Üretim- Satış-Stok Durumu.................................................................................... 28

Tablo 2.11: Üretim ve Satış Durumu......................................................................................... 29

Tablo 2.12: Pancar Şekeri ve NBŞ Fiyatları.............................................................................. 30

Tablo 2.13: TMO Mısır Alım Miktar ve Fiyatları........................................................................ 32

Tablo 2.14: Mısır  Üretimi ve İthalatı......................................................................................... 32

Tablo 2.15: Şeker İhracatı........................................................................................................ 33

Tablo 2.16: Şeker İthalatı......................................................................................................... 33

Tablo 3.1: Şeker Kotaları......................................................................................................... 36

Tablo 3.2: 2004 Yılı Bütçesi..................................................................................................... 37

Tablo 3.3: Türkiye’de NBŞ  İthalatı.......................................................................................... 38

Tablo 3.4: Ülkemizde Mısıra Uygulanan Gümrük Vergileri......................................................... 39

BİRİNCİ BÖLÜM

KURUMSAL YAPI, KURULUŞ VE İŞLEYİŞ

1.1 YASAL STATÜ

Şeker Kurumu’nun statüsü, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda düzenleyici ve denetleyici kurum olarak belirtilmiştir. Kamu tüzel kişiliğine sahip Kurumun ilişkili olduğu bakanlık, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’dır.

4634 sayılı Şeker Kanunu  ile kurulan  Şeker Kurumu’nun karar organı olan Şeker Kurulu’nun Başkan ve Üyeleri, Bakanlar Kurulu Kararı ile  atanmaktadır.

1.2. AMAÇ VE GÖREVLERİ

1.2.1. Amaç

            4634 Sayılı Şeker Kanununun amacı;  yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanmasına ve gerektiğinde ihracata yönelik olarak Türkiye’de şeker rejimini, şeker üretimindeki usul ve esaslar ile fiyatlandırma, pazarlama şart ve yöntemlerini düzenlemektir.

Bu Kanun ve ilgili diğer mevzuatın uygulanmasını sağlamak, uygulamayı denetlemek, sonuçlandırmak, Kanunda verilen yetkiler çerçevesinde düzenlemeler yapmak, Kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere, kamu tüzel kişiliğine sahip Şeker Kurumu kurulmuştur.

Şeker Kurumu’nun misyonu; Şeker Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde, düzenleyici ve denetleyici kurum kimliği ile iç ve dış gelişmeleri dikkate alarak, kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde, ülke ve sektör menfaatlerini ön planda tutacak politika ve stratejiler üretmek, uygulanmasına yönelik kararlar almak, uygulamayı izlemek ve denetlemek suretiyle, kendine yeterlik ilkesi doğrultusunda sektördeki Şirketlerin şeker üretim ve arzına yönelik faaliyetlerini yönlendirmektir. 

1.2.2. Görev ve Yetkiler

Kurulun görev ve yetkileri;

·  Kotaların tespiti, iptali ve transferleri hakkında karar almak ve uygulamak,

·  Şirketlerin katılım paylarını belirlemek, bu konuda karar almak ve uygulamak,

·  Hammadde fiyatı konusunda üretici temsilcileri ile şirket arasında mutabakata varılamaması halinde, taraflardan herhangi birinin talebi üzerine Kurul tarafından hakem heyeti teşekkül ettirmek,

·  Şeker için depolama kesintisi yapılıp yapılmaması hakkında, depolama prim miktarlarının tayini hakkında ve depolama prim kesintisi için  bütçe oluşturulması hakkında, karar almak ve uygulamak,

·  Ham şeker için depolama prim ve kesintisinin hesaplanmasında beyaz şeker eşdeğerine dönüştürme katsayısını belirlemek,

·  İç fiyat, arz talep dengesi ve spekülatif etkileri dikkate alarak şeker ticaretinde yapılması istenen düzenlemeler konusunda Dış Ticaret Müsteşarlığı’na görüş bildirmek,

·  Kanunda öngörülen idari para cezalarını uygulamak,

·  Sektörle ilgili araştırma-geliştirme faaliyetlerini yönlendirmek, organize etmek, gerekli hallerde kaynak tahsis etmek,

·  Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirirken, gerekli gördüğü her türlü bilgiyi, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden veya bunların her türlü birliklerinden istemek,

·  Şirket ve bünyesindeki fabrikalarda, görevleri ile ilgili konularda araştırma ve denetimde bulunmak, bu amaçla gerektiğinde bağımsız denetim kuruluşlarından yararlanmak,

·  Kanunun amaçlarına uygun olarak, sektörle ilgili diğer hususlarda karar almak ve uygulamak,

·  Yurtiçinde ve dışında konusu ile ilgili kuruluşlarla işbirliği yapmak, gerektiğinde bu kuruluşlara üye olmak,

·  Ticari sırlar ve gizli rekabet bilgileri de dahil olmak üzere, ticari açıdan hassas olan her türlü bilginin açıklanmasını engelleyecek usul ve esasları belirlemek ve uygulamak,

·  Kurul Başkanvekilini seçmek,

·  Kurumun personel politikasını, çalışma usul ve esaslarını saptamak, uygulamasını izlemek,

·  Hizmet birimleri ile bu birimlerde çalışan personelin görev ve yetkilerini belirlemek, Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kadrolardaki toplam sayı aşılmamak üzere personel kadrolarında unvan ve statü değişikliği yapmak,

·  Kurumun yıllık bütçesi, gelir-gider kesin hesabı ve yıllık çalışma programlarını hazırlatmak ve onamak,

·  Menkul ve gayrimenkul satınalma, satış, kiralama gibi konularda gerekli düzenlemeleri yapmak,

·  Kanun ve Kanuna dayanılarak çıkarılacak Yönetmeliklerle ilgili olarak verilen diğer görevleri yerine getirmek,

·  Kurul Başkanı adına imzaya yetkili personelin görev ve yetki alanını belirlemek,

·  Kurul üyeleri ve Hizmet Birimi personelini yurtdışı görevlendirmeleri hakkında karar almak,

·  Kurul üyeleri ve Hizmet Birimlerinde istihdam edilen personelin yurtiçi ve yurtdışı yol giderleri ve gündeliklerini kanunlarla getirilen sınırlamalar dahilinde belirlemek,

olarak ilgili mevzuatta belirlenmiştir.

    1.2.2.1 Kurum Başkanının  Görev ve Yetkileri

Kurul Başkanı, aynı zamanda Kurumun da başkanıdır. Kurumu idare ve yargı mercilerinde ve üçüncü kişilere karşı Başkan temsil eder. Bu sorumluluk; Kurulun işleri ile ilgili olarak kamuya bilgi verilmesi görevini de kapsar. Başkanvekili, Başkanın yokluğunda Başkanın tüm görevlerini ve yetkilerini üstlenir.

1.3. İDARİ YAPI

1.3.1. Kurul     

4634 sayılı Şeker Kanunu ile kurulmuş olan Şeker Kurumu’nun karar organı niteliğinde ve bu Kanun kapsamındaki konularda her türlü kararları almak ve uygulamak üzere biri Başkan, biri Başkan Vekili olmak üzere 7 üyeden oluşan Şeker Kurulu; Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu bakanlık, sakaroz kökenli şeker üreten ve sermayesi kamuya ait olan Şirket, pancar kooperatiflerinin oluşturduğu üstbirlik, sakaroz ve nişasta kökenli şeker üreten şirketlerin her grubundan Türkiye’deki fabrikalarından son üç yıl ortalama üretimi en fazla olan iki şirketin ayrı ayrı önerecekleri ikişer aday arasından birer üye olmak üzere, Bakanlar Kurulu tarafından atanmaktadır.

20.06.2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu’nun 2001 / 2559 Sayılı Kararı ve daha sonraki Kararlar ile Kurul Başkanlığına Abdurrahman Özenbaş, üyeliklere Cengiz Sezer, Hasan Ekiz (31.12.2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile Ahmet Yavuz Civelek’in yerine ), Ahmet Yakıcı (20.12.2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile E.Haluk Ayhan’ın yerine) , Recep Konuk, Mikdat Çakır, Mustafa Muzaffer Sayınataç atanmışlardır.

1.3.2. Hizmet Birimleri

“Şeker Kurumu Çalışma Usul ve Esasları  Hakkında Yönetmelik” ile Kurumun hizmet birimleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

* Genel Sekreterlik

* Hukuk Müşavirliği

* Ekonomik Araştırma, Planlama ve Değerlendirme Birimi

* İzleme Koordinasyon ve Denetleme Birimi

* Personel, İdari ve Mali İşler Birimi

Şeker Kurumu’nda hizmet birimi personelinin, 1475  ( yeni 4857 ) sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edileceği 4634 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi ile düzenlenmiştir.

4634 sayılı Şeker Kanunu’nun 12 nci maddesine istinaden düzenlenen “Şeker Kurumu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik,  14.02.2002 tarihli ve 24671 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kurumun asli ve sürekli hizmetlerini yürütecek kadro unvanları ile sayılarına, Kanuna ekli 1 sayılı cetvelde yer verilmiştir. Buna göre, Kurumun çeşitli unvanlara ait toplam 57 adet kadrosu bulunmaktadır.  

Hizmet birimlerinin oluşturulabilmesi için Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen ve Kanuna ekli cetvelde sayı ve unvanları listelenen personelin, İş Kanunu çerçevesinde hizmet sözleşmesi yapılarak istihdam edilebilmesine; 2003/18 sayılı Başbakanlık Genelgesi uyarınca, 16.4.2003 tarih 56 sayılı yazı, 13.5.2003 tarih 63 sayılı yazı ve 17.6.2003 tarih 96 sayılı yazı ile izin istenmiş ve T.C. Başbakanlık Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü; 07/08/2003 tarih, 11923 sayılı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na muhatap yazısı ile 57 adet kadro için açıktan atama izni verildiğini bildirmiştir.

Bu izne istinaden Kasım 2003- Ocak 2004 tarihleri arasında 1 genel sekreter, 8 uzman ve 17 idari personel olmak üzere toplam 26 personel göreve başlamıştır.

 Kurumda istihdam edilen personelin eğitim durumu aşağıda gösterilmiştir.

Şeker Kanunu’nun Geçici 4 üncü maddesi gereğince, hizmet birimlerinin oluşumu tamamlanıncaya kadar Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilen iş ve işlemler, Kurulun 15.01.2004 tarih ve 62 no’lu toplantısında alınan bir kararla, 31.01.2004 tarihinden itibaren hizmet birimleri eliyle yürütülmektedir. 2004 yılı içinde 26 personel ile hizmetler sürdürülmüş, ilave personel alımı yapılmamıştır.

İKİNCİ BÖLÜM

ŞEKER SEKTÖRÜNÜN DÜNYA’DA VE TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

2.1 DÜNYA’DA ŞEKER DURUMU

2.1.1 Politikalar

Dünya’da şeker üreten ülkelerin sektörel politikaları; rekabet güçlerine, gelişmişlik düzeylerine, pancar ya da kamış şekeri üreticisi olmalarına, ithalatçı veya ihracatçı konumlarına göre değişiklik gösterebilmektedir.

Sektörel Politikaları oluşturan argümanlar;

·  Üretici, işleyici ve tüketici fiyatlarına müdahaleler,

·  İthalat kotaları ve korumaları,

·  İhracat kontrolü ve teşvikleri,

·  Üretim/arz kontrolü

olup, bu argümanlar ülke şartlarına göre birlikte yada tek başına uygulanmaktadır.

Pancar şekeri üreticisi ülkelerde üretici desteklerinin, ihracat teşviklerinin ve ithalat kotaları ile yüksek ithalat korumalarının yaygın olarak uygulandığı görülmektedir. Türkiye gibi pancar şekeri üreticisi olan Avrupa Birliği’nde; üretici ve işleyici fiyatları, ihracat teşviği ve ithalat koruması ile üretim kontrolü, sektörel politika argümanları olarak kullanılmaktadır. Kamış ve pancar şekeri üreticisi olan Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’de ise; kota ve koruma önlemleri ile ithalatın kontrolü, üretici ve işleyici fiyatlarının regulasyonu, sektörel düzenlemelerin temelini oluşturmaktadır.

Şeker üretiminin tarıma dayalı özelliği gereği en gelişmiş ülkelerde dahi sektörün ekonomik ve sosyal menfaatleri, sürdürülebilirliği ve büyüyebilmesi açısından bu politikalar taviz verilmeksizin uygulanmaktadır.

Pancar şekeri üretim maliyetlerine göre çoğu zaman düşük kalan Dünya borsa fiyatlarına rağmen pek çok ülke, sektörü koruma ve büyütme yönünde tavır sergilemektedir. Ülkelerin şekerde Dünya Ticaret Örgütü’ne verdikleri taahhütler de, sektörü liberalleştirme yönünde tutucu ve ihtiyatlı davranmayı tercih ettiklerini göstermektedir.

Bilindiği üzere Dünya’da pancar ve kamış şekerine alternatif olarak başka bazı kalorili ve kalorisiz tatlandırıcılar da kullanılmaktadır. Bu tatlandırıcılar, ekonomik olmaları yanında kullanım kolaylığı sağlamaları ve bazı teknik özellikleri nedeniyle endüstriyel alanda yaygın olarak tüketilmektedir. Ülkeler tercihleri doğrultusunda, bu tatlandırıcıların üretim ve ticaretlerini çeşitli önlemlerle düzenlemektedirler. Bu konuda Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya müdahaleci bir yapı sergilemektedirler.

2.1.2 Üretim

1992–2003 yılları arasındaki dünya pancar ve kamış şekeri üretimi aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Tablo 2.1